Οι πρόσφυγες έφταναν στην Κύπρο από διάφορες περιοχές της Μ. Ασίας.
Ένας αριθμός προσφύγων ήρθε από τη Σμύρνη, από τις αρχές του Σεπτέμβρη( 9/9/22)
ως τα τέλη Οκτώβρη του 1922 και ήταν κυρίως Βρετανοί υπήκοοι κυπριακής
καταγωγής, Έλληνες και Αρμένιοι από Σμύρνη, Αττάλεια και Αλλάγια, αλλά και
Κύπριοι, εγκατεστημένοι στη Σμύρνη και σε άλλες περιοχές της Μ. Ασίας.
Σημαντικός αριθμός προσφύγων, όπως προκύπτει τόσο από τα δημοσιεύματα όσο και
από τα Ημερολόγια Μικρασιατών Κύπρου, ήρθε από την Αλλαγιά ή Αλλάγια,
πόλη στα νότια παράλια της Μ. Ασίας, κοντά στην Κυρήνεια, η οποία θεωρείται και
γενέτειρα του Αγίου Μάμα.
Πρόσφυγες επίσης ήρθαν από την Σελεύκεια, τα Κυλίνδρια, την Κιλικία, την Μερσίνα, το Ανεμούριον ή Ανεμούρι και Αττάλεια.
Ως προς την κοινωνική τους θέση, οι περισσότεροι προέρχονταν από τη
μεσαία και κατώτερη τάξη, ήταν άνθρωποι λαϊκοί. Αυτό προκύπτει κυρίως από τις
μαρτυρίες προσφύγων στα ημερολόγια Μικρασιατών Κύπρου και τα δημοσιεύματα
στον Τύπο. Συγκεκριμένα, μόνο σε δύο γίνεται αναφορά σε επιβάτες πρώτης τάξης:
στην εφημερίδα Σάλπιγγα, όπου αναφέρεται σε πρόσφυγες από την Αττάλεια που έφτασαν
στην Κύπρο ως επιβάτες πρώτης θέσης, όλοι εύποροι και μάλιστα κατόρθωσαν να
φέρουν μαζί τους αρκετά χρήματα και στο Νέον Έθνος, το οποίο μιλά για
«επίλεκτα μέλη της σμυρναίικης κοινωνίας». Επίσης, σύμφωνα με αναφορά του
Αρχιγραμματέα, στις 18 Σεπτεμβρίου 1922, με το πλοίο Antioch από τη Σμύρνη
ήρθαν 182 πρόσφυγες, από τους οποίους παρέμειναν οι 173 (οι 9 έφυγαν με
ατμόπλοιο για Χίο). Από αυτούς, οι 69 ήταν Βρετανοί, οι 94 κυπριακής καταγωγής
Βρετανοί υπήκοοι, 1 Έλληνας του οποίου οι γονείς διαμένουν στην Κύπρο, 2 Έλληνες
που συνδέονται με Βρετανούς, 6 Ελληνοκύπριοι και 1 Αρμένιος. Οι 56 ήταν επιβάτες
πρώτης θέσης, όλοι Βρετανοί, οι 30 χαρακτηρίζονται από τον Αρχιγραμματέα ως
αυτοσυντήρητοι και διαμένουν σε ξενοδοχεία και 12 βρίσκονται στο
Λοιμοκαθαρτήριο και είναι άποροι138. Περίπου 500 Έλληνες ήταν άποροι και 400
αυτοσυντήρητοι, ενώ και Κύπριοι που ήρθαν από τη Σμύρνη τον Σεπτέμβριο ήταν σε
δεινή οικονομική κατάσταση.
Αρκετά προβληματική φαίνεται να είναι η διεξαγωγή ασφαλών
συμπερασμάτων για τον ακριβή αριθμό των προσφύγων. Σύμφωνα με επίσημη έκθεση
της Κυβέρνησης από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο του 1922 έφτασαν στην
Κύπρο 2400 πρόσφυγες, 200 Βρετανοί, 500 Αρμένιοι, 900 Έλληνες και 800
Κύπριοι. Η Βρετανική Κυβέρνηση στην Κύπρο δήλωνε στις 7 Σεπτεμβρίου 1922
ότι αν πάρει οδηγίες από το γραφείο πολέμου, μπορεί να δεχτεί μέχρι και 2000
πρόσφυγες τρίτης τάξης, χωρίς να διευκρινίζεται όμως η καταγωγή αυτών των
ατόμων. Σε κάποιες περιπτώσεις οι εφημερίδες δεν συμβαδίζουν με τους αριθμούς
των Βρετανικών κρατικών αρχείων. Τα επίσημα αρχεία μιλούν για 182 πρόσφυγες
που ήρθαν τον Σεπτέμβριο του 1922, εκ των οποίων 94 Κύπριοι και οι εφημερίδες για
200 περίπου, 70 ή 80 από αυτούς Κύπριοι. Βάσει τελευταίων ερευνών ο αριθμός
των προσφύγων ανέρχεται στους 3380 μεταξύ Σεπτεμβρίου 1922 και Νοεμβρίου
1923. Στη δυσκολία ακριβούς προσδιορισμού αριθμού Μικρασιατών προσφύγων
στην Κύπρο συμβάλει και το γεγονός ότι οι Αρχές του νησιού δεν κατέγραφαν από
την αρχή τις αφίξεις προσφύγων παρά μόνο όσων έρχονταν από τη Σμύρνη ή
υπήρχαν και κάποιοι που έρχονταν κρυφά. Παρόλες όμως τις αριθμητικές
αποκλίσεις των υπαρχουσών πηγών, μπορούμε να καταλήξουμε σε έναν αριθμό γύρω
στους 3000.
Στοιχεία από τη μεταπτυχιακή μελέτη: Φωτεινή Χατζαντώνη Παπα, Οι Μικρασιάτες Πρόσφυγες και η εγκατάστασή τους στην Κύπρο μέσα από τον Κυπριακό Τύπο, Μεταπτυχιακή μελέτη, 2017, https://hephaestus.nup.ac.cy/bitstream/handle/11728/10589/FWTEINH-CHATZANTVNI-fulltext.pdf?sequence=2&isAllowed=y
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου